Home / تست های مدفوع / تست خون مخفی در مدفوع

تست خون مخفی در مدفوع

تست خون مخفی در مدفوع : اصول، روش انجام و تفسیر نتایج

تست خون مخفی در مدفوع (Fecal Occult Blood Test یا FOBT یا FOB یا OB) تست آزمایشگاهی بوده که برای بررسی نمونه ی مدفوع (stool or feces) برای خون مخفی و یا ترکیبات خونی که ممکن است در صورت خونریزی کم در دستگاه گوارش ایجاد شوند، به کار می رود.

خونریزی در دستگاه گوارش ممکن است همراه با استفراغ خونی (haematemesis) فراوان همراه باشد و یا عبور خون از طریق رکتوم (ملینا یا melaena). زمانی که خونریزی مزمن باشد و فقط میزان اندکی خون در مدفوع وجود داشته باشد، این خون موجود (و یا ترکیبات حاصل از شکستن آن) در مدفوع قابل تشخیص نخواهد بود.

“زمانی که از خون مخفی در مدفوع سخن می بریم منظور آن است که خون موجود در مدفوع را نتوان به خودی خود در مدفوع مشاهده کرد و یا بر روی دستمال توالت دید.”

معمولاً برای تشخیص خونریزی به صورت بصری (چشمی) حدود 200 cc خون نیاز می باشد. از طریق استفاده از تست OB می توان خونریزی های کم مثل 10 سی سی را نیز در مدفوع تشخیص داد.

خون مخفی در مدفوع نشانه ی خونریزی گاسترواینتستینال (Gastrointestinal bleeding) یا دستگاه گوارش بوده که می تواند به خاطر عفونت کرم قلابدار (hookworm infection یا helminth infestation) باشد. شرایط دیگری که مرتبط با خونریزی دستگاه گوارش بوده شامل :

  • التهاب مری یا ازوفاژیت (Oesophagitis)؛ که اغلب با رفلاکس (بازگشت) اسید معده همراه است.
  • سرطان مری (Esophageal cancer)
  • گاستریت (Gastritis) یا ورم معده
  • زخم معده و سرطان معده
  • بد شکلی یا ناهنجاری شریانی وریدی یا AVM (Arteriovenous malformation)
  • پولیپ کولون (Colon polyp)
  • سرطان کولون (Colon cancer)
  • دیورتیکولوزیس (Diverticulosis)
  • کولیت زخمی (Ulcerative colitis)
  • هموروئید یا بواسیر (Hemorrhoid)

 

موارد استفاده ی آزمایش خون مخفی در مدفوع

درخواست تست خون مخفی مدفوع معمولاً برای بررسی علت آنمی فقر آهن و یا کمک به تشخیص ضایعات خونریزی دهنده ی دستگاه گوارش مثل زخم معده (peptic ulcer)، کارسینوما (carcinoma) و یا دیورتیکولوزیس (diverticulosis) می باشد.

 

روش های انجام آزمایش خون مخفی در مدفوع

1 : روش شیمیایی و استفاده از معرف های آزمایشگاهی : همانند تست آمینوفنازون (Aminophenazone Test.)

2 : به صورت ایمونولوژیک و استفاده از معرف های آماده در کیت (گران تر بوده و معمولاً دارای ثبات کمتری نسبت به تست آمینوفنازون می باشد).

 

تست آمینوفنازون و روش انجام آن :

این تست به بررسی وجود هموگلوبین در نمونه ی مورد آزمایش می پردازد. هموگلوبین و مشتقات آن کاتالیز کننده (تسریع کننده) ی انتقال اکسیژن از هیدروژن پراکسید به آمینوفنازون می باشند. اکسیداسیون آمینوفنازون سازنده ی رنگ آبی می باشد (نتیجه ی مثبت تست خون مخفی).

معرف های (Reagents) مورد نیاز برای این آزمایش عبارت اند از :

  • استیک اسید 10 درصد حجمی/حجمی (V/V)
  • الکل 95 درصد (V/V)
  • محلول هیدروژن پراکسید 10 vols

آماده سازی معرف کار آمینوفنازون :

مقادیر داده شده ی زیر برای یک تست همراه با کنترل های مثبت و منفی آن کافی می باشد. آن را تازه به این شکل درست کنید :

  • استیک اسید 10 درصد (V/V) : 1 میلی لیتر
  • الکل 95 درصد (V/V) : 15 میلی یتر
  • 4 آمینوفنازون (یا 4 آمینو آنتی پرین 4-Aminoantipyrine) : برابر 0.4 گرم

آمینوفنازون را در الکل حل کرده سپس فوراً قبل از استفاده، استیک اسید را به آن اضافه کرده و به خوبی مخلوط کنید.

نکاتی که باید به خاطر داشته باشید :

  • هرگونه خون (صرف نظر از منشأ آن) نتیجه ی تست را مثبت می کند. وجود خون از منشأ دیگری همانند خونریزی هموروئید و یا چرخه قاعدگی، باعث ایجاد تداخل با این تست خواهد شد.
  • قبل از آزمایش برای خون مخفی مدفوع، گوشت قرمز مصرف نکنید. مصرف گوشت قرمز در رژیم غذایی نتیجه ی مثبت کاذب را برای این تست خواهد داشت.
  • همچنین از مصرف این غذاها نیز به مدت 3 روز قبل از انجام تست خودداری کنید : طالبی یا گرمک (Cantaloupe)، ماهی، کلم بروکلی خام (Uncooked broccoli)، شلغم (Turnip)، تربچه (Radish) و ترب کوهی (Horseradish). بیماران باید مقادیر زیاد سبزیجات، ذرت و میوه های غیر مرکبات مصرف کنند. از مصرف هرگونه آب میوه حاوی آسکوربیک اسید (ویتامین C)، آهن، باریم سولفات و سایمیتیدین (cimetidine) 2 تا 3 روز قبل از انجام آزمایش خودداری شود.
  • از مصرف داروهایی مثل آسپیرین، داروهای ضد التهاب و داروهای ضد سرفه، 3 روز قبل از انجام تست خودداری شود.
  • مصرف مکمل های حاوی ویتامین C می تواند نتیجه ی منفی کاذب را به ما دهد. پس توصیه می شود که به مدت 3 روز قبل از انجام تست از مصرف آن خودداری شود.

 

روش انجام تست خون مخفی در مدفوع (روش شیمیایی) :

1 : حدود 7 میلی لیتر آب مقطر را به لوله ی آزمایش اضافه می کنیم.

2 : مقداری از نمونه ی مدفوع (10-15 mm in diameter) را با استفاده از میله ی پلاستیکی یا شیشه ای را برداشته و در آب مقطر حل می کنیم (از قسمت های مختلف نمونه استفاده شود).

3 : اجازه دهید تا ذرات مدفوع ته نشین شوند و یا این نمونه را سانتریفیوژ کنید.

4 : سه لوله ی آزمایش تمیز برداشته و آن ها را به شکل زیر نام گذاری کنید :

  • T : تست بیمار (Patient’s Test)
  • Neg : کنترل منفی (Negative Control)
  • Pos : کنترل مثبت (Positive Control)

5 : برای هر کدام از لوله ها به شکل زیر عمل کنید :

  • لوله ی T :  پنج میلی لیتر از محلول مدفوع امولسیون شده
  • لوله ی Neg :  پنج میلی لیتر آب مقطر
  • لوله ی Pos :  پنج میلی لیتر آب مقطر که حدود 50 میکرولیتر خون کامل به آن اضافه و مخلوط شده است.

6 : 5 میلی لیتر از معرف کار آمینوفنازون را به بالای محلول داخل هر لوله اضافه کنید ولی آن را مخلوط نکنید.

7 : 10 قطره از محلول پراکسید هیدروژن (10 vols) نیز اضافه کنید ولی آن را مخلوط نکنید. سپس 1 دقیقه صبر کنید.

8 : به دنبال ایجاد رنگ آبی (جایی که معرف آمینوفنازون با نمونه و یا کنترل مواجه می شود) باشید.

 

نحوه ی گزارش کردن نتیجه ی تست خون مخفی در مدفوع :

1 : هیچ گونه تغییر رنگی دیده نشود : نتیجه منفی یا (Negative Test)

2 : آبی کم رنگ : Positive +

3 : آبی تیره : Positive ++

4 : آبی سیاه : Positive +++

 

کنترل ها :

کنترل منفی : نباید هیچ گونه تغییر رنگی مشاهده شود.

کنترل مثبت : باید نشان دهنده ی واکنش مثبت و تغییر رنگ باشد.

 

تفسیر نتایج و منابع خطا :

نتیجه ی مثبت (Positive) به معنای آن بوده که خون در نمونه پیدا شده است. این به معنای آن نبوده که نتیجه ی آزمایش برای سرطان و یا هرگونه بیماری دیگری مثبت باشد و فقط نشانه ی آن بوده که خونریزی داخلی وجود دارد و نیازمند بررسی دستگاه گوارش بیمار می باشد. پزشک معالج می تواند درخواست کلونوسکوپی (colonoscopy) یا آندوسکوپی (endoscopy) برای بررسی دستگاه گوارش بیمار دهد. متداول ترین علت نتیجه ی مثبت تست خون مخفی در کشورهای گرمسیری و در حال توسعه، عفونت کرم قلابدار، زخم معده و دیگر شرایط نام برده شده در بالا می باشد.

نتیجه ی مثبت کاذب : واکنش مثبت کاذب زمانی اتفاق می افتد که مدفوع حاوی مواد پراکسیداز باشد. برای جلوگیری از آن باید محدودیت های رژیم غذایی را اعمال کرد (قبلاً در بالای صفحه نام برده شده است). باید تست ها و بررسی های بیشتری توسط پزشک برای تعیین دقیق علت و منبع خون مخفی در مدفوع، تجویز شود.

نتیجه ی منفی کاذب زمانی رخ می دهد که مدفوع حاوی مقادیر بالایی آسکوربیک اسید باشد.

نکته : اگر نتیجه ی تست منفی باشد ولی به جواب آزمایش بسیار مشکوک باشیم، دو نمونه ی مدفوع متناوب دیگر از همان بیمار را برای پیدا کردن خونریزی، آزمایش خواهیم کرد.

مطالب مرتبط :

تست خون مخفی در مدفوع و تست ایمونوشیمی مدفوع

 

ترجمه شده از وب سایت Microbeonline دات کام توسط Moein برای وب سایت آزمایشگاه اطلس

Last Update : March 2019

error: Content is protected !!