خانه / تست های خون / تست بیلی روبین

تست بیلی روبین

تست بیلی روبین چیست ؟

همچنین با این نام ها نیز شناخته می شود : آزمایش بیلی روبین توتال (Total Bilirubin Test)، تست TBIL، تست بیلی روبین نوزادان (Neonatal Bilirubin)، بیلی روبین دایرکت (Direct Bilirubin)، بیلی روبین کونژوگه (Conjugated Bilirubin)، بیلی روبین ایندایرکت (Indirect Bilirubin)، بیلی روبین غیر کونژوگه (Unconjugated Bilirubin).

نام رسمی آزمایش : تست بیلی روبین خون

بیلی روبین یک رنگدانه ی نارنجی-زرد بوده که به طور عمده توسط تجزیه ی هم (Heme) ایجاد می شود. Heme یکی از اجزای هموگلوبین بوده که در گلبول های قرمز (RBCs) یافت می شود. در نهایت بیلی روبین توسط کبد پردازش شده و از بدن حذف می گردد. تست بیلی روبین اندازه گیری کننده ی میزان بیلی روبین خون، برای بررسی عملکرد کبدی فرد بوده و یا کمک به تشخیص آنمی همولیتیک (آنمی ایجاد شده توسط تخریب گلبول های قرمز) خواهد کرد.

گلبول های قرمز به صورت طبیعی پس از حدود 120 روز شکسته و تجزیه می شوند. هم (Heme) موجود در هموگلوبین آزاد شده و تبدیل به بیلی روبین می گردد. این شکل از بیلی روبین را بیلی روبین غیر کونژوگه می نامند. بیلی روبین غیر کونژوگه توسط پروتئین ها به کبد منتقل شده و در آن جا، قند ها به بیلی روبین اتصال می یابند و بیلی روبین کونژوگه ساخته می شود. بیلی روبین کونژوگه به صفرا ریخته شده و از کبد به روده ی کوچک منتقل می شود و در آن جا توسط باکتری ها نیز بیشتر تجزیه شده و در نهایت وارد مدفوع می گردد. بنابراین مواد حاصل از تجزیه ی بیلی روبین باعث ایجاد رنگ قهوه ای مدفوع می گردند.

مقادیر اندک (حدود 250 تا 350 میلی گرم) بیلی روبین به صورت طبیعی و روزانه در یک فرد بزرگسال سالم ساخته می شود. بیشتر بیلی روبین (85 درصد) از گلبول های قرمز آسیب دیده یا تجزیه شده، و بقیه ی آن توسط کبد و یا مغز استخوان ایجاد می شود. به صورت طبیعی، مقادیر اندک بیلی روبین غیر کونژوگه به درون خون ریخته شده اما تقریباً هیچ گونه بیلی روبین کونژوگه ای وجود ندارد. هر دو شکل بیلی روبین را می توان توسط تست های آزمایشگاهی اندازه گیری کرد و همچنین نتیجه ی بیلی روبین توتال (مجموع این دو) را نیز گزارش کرد.

در صورتی که سطح بیلی روبین در خون افزایش یابد، ممکن است فرد مبتلا به یرقان (زردی) شود. الگوی نتایج تست بیلی روبین می تواند اطلاعاتی در مورد شرایطی که می تواند در فرد وجود داشته باشد را به پزشک دهد. برای مثال، بیلی روبین غیر کونژوگه می تواند در زمان تخریب مقادیر غیر معمول RBC ها (همولیز) و یا زمانی که کبد قادر به پردازش بیلی روبین نبوده (به طور مثال در بیماری های کبدی مثل سیروز یا مشکلات ارثی)، افزایش داشته باشد. عکس آن، بیلی روبین کونژوگه می تواند در زمانی که کبد قادر به پردازش بیلی روبین هست ولی قادر به انتقال بیلی روبین کونژوگه به صفرا برای حذف شدن نیست، افزایش داشته باشد؛ زمانی که این مورد اتفاق بیفتد، معمولاً علت آن هپاتیت حاد یا انسداد مجاری صفراوی می باشد.

افزایش سطوح بیلی روبین توتال و غیر کونژوگه در روزهای اول تولد نوزادان نسبتاً رایج می باشد. این یافته را با نام “زردی فیزیولوژیک نوزادان physiologic jaundice of the newborn” می شناسند و به خاطر کافی نبودن میزان رشد کبدی نوزادان برای پردازش بیلی روبین اتفاق می افتد. معمولاً، زردی فیزیولوژیک نوزادان خود به خود طی چند روز برطرف می گردد. اگرچه، در بیماری همولیتیک نوزادان، RBC ها می توانند به خاطر ناسازگاری خون مادر و نوزاد، از بین روند. در این صورت، نیازمند درمان بوده زیرا سطح بالای بیلی روبین غیر کونژوگه می تواند به مغز نوزاد آسیب برساند.

وضعیت نادر مادرزادی (حدود 1 در 10000 تولد) ولی تهدید کننده ی زندگی وجود دارد که با نام “انسداد مجاری صفراوی biliary atresia” شناخته شده و می تواند علت افزایش سطوح بیلی روبین توتال و کونژوگه در نوزادان باشد. این وضعیت باید به سرعت شناسایی و درمان شود (معمولاً توسط جراحی) تا از صدمات شدید کبدی که می تواند نیازمند پیوند کبدی طی سال های اولیه زندگی نوزاد شود، جلوگیری به عمل آید. در بعضی از کودکان ممکن است علیرغم درمان جراحی اولیه، پیوند کبد نیز نیاز باشد.

 

آماده سازی پیش از انجام تست بیلی روبین وجود دارد ؟

ممکن است از شما خواسته شود که برای چندین ساعت قبل از انجام تست ناشتا باشید (فقط مجاز به مصرف آب)؛ مقررات ناشتایی قبل از انجام تست در میان آزمایشگاه ها اندکی تفاوت دارد، بنابراین در مورد دستورالعمل آن از آزمایشگاه سوال کنید.

 

موارد استفاده ی تست بیلی روبین :

تست بیلی روبین برای تشخیص سطوح افزایش یافته ی بیلی روبین در خون استفاده می شود. همچنین از این تست می توان برای تشخیص علت یرقان و یا کمک به تشخیص وضعیت هایی مانند بیماری کبدی، آنمی همولیتیک و انسداد مجاری صفراوی استفاده کرد.

دو شکل (فرم) از بیلی روبین را می توان توسط تست های آزمایشگاهی اندازه گیری کرد :

  • بیلی روبین غیر کونژوگه : زمانی که هم (Heme) از هموگلوبین آزاد شود، تبدیل به بیلی روبین غیر کونژوگه شده و توسط پروتئین ها به کبد برده می شود. مقادیر اندک آن ممکن است در خون وجود داشته باشد.
  • بیلی روبین کونژوگه : در کبد و در زمان اتصال قندها به بیلی روبین تشکیل می شود. سپس وارد صفرا شده و از کبد به روده ی کوچک انتقال یافته و درنهایت در مدفوع دفع می شود. به صورت طبیعی، بیلی روبین کونژوگه در خون وجود ندارد.

معمولاً برای اندازه گیری اولیه سطح بیلی روبین توتال (بیلی روبین غیر کونژوگه و کونژوگه) از یک تست شیمیایی استفاده می شود. در صورتی که سطح بیلی روبین توتال افزایش یافته باشد، آزمایشگاه می تواند از تست شیمیایی دوم برای تشخیص فرم های محلول در آب بیلی روبین، که بیلی روبین دایرکت (Direct Bilirubin) است، استفاده کند. تست بیلی روبین دایرکت، تخمینی از مقدار بیلی روبین کونژوگه ی موجود را فراهم می آورد. با تفریق سطح بیلی روبین دایرکت از سطح بیلی روبین توتال می توان تخمینی از سطح بیلی روبین ایندایرکت غیر کونژوگه به دست آورد.

در بزرگسالان و کودکان بزرگتر، بیلی روبین اندازه گیری می شود برای :

  • تشخیص و یا مانیتورینگ و بررسی بیماری های کبدی و مجرای صفراوی (مانند سیروز، هپاتیت، یا سنگ های صفراوی).
  • بررسی افراد مبتلا به بیماری سلول داسی شکل یا دیگر علت های آنمی همولیتیک؛ این افراد ممکن است در زمان تخریب زیاد گلبول های قرمز و افزایش سطح بیلی روبین، اپیزودهایی به نام بحران را داشته باشند.

در نوزادان مبتلا به یرقان (زردی)، از بیلی روبین برای تشخیص علت یرقان استفاده می شود :

  • در هر دوی زردی فیزیولوژیک نوزادان و بیماری همولیتیک نوزادان، فقط بیلی روبین غیر کونژوگه (ایندایرکت) افزایش می یابد.
  • در موارد کمتر رایج، آسیب به کبد نوزاد ناشی از هپاتیت نوزادان (neonatal hepatitis) و انسداد مجاری صفراوی (biliary atresia) باعث افزایش غلظت بیلی روبین کونژوگه (دایرکت) می شود. همچنین، اغلب اولین شواهد مبنی بر وجود یکی از این شرایط کمتر رایج را به ما خواهد داد.

مهم است که سطح افزایش یافته ی بیلی روبین در نوزادان سریعاً تشخیص داده شده و درمان شود زیرا مقادیر بیش از اندازه بیلی روبین غیر کونژوگه به رشد سلول های مغزی آسیب وارد می کند. عواقب این آسیب شامل عقب ماندگی ذهنی (mental retardation)، ناتوانی های رشد و یادگیری، ناشنوایی، مشکلات حرکت چشمی و مرگ خواهد بود.

 

چه زمانی تست بیلی روبین درخواست می شود ؟

پزشک معمولاً تست بیلی روبین را همراه با دیگر تست های آزمایشگاهی (آلکالین فسفاتاز، آسپارتات آمینوترانسفراز، آلانین آمینوترانسفراز)، زمانی که فرد دارای علائم عملکرد غیر طبیعی کبد باشد، درخواست می کند. تست بیلی روبین ممکن است در این موارد درخواست شود :

  • وجود شواهدی مبنی بر یرقان (Jaundice)
  • داشتن سابقه ی مصرف زیاد الکل
  • مشکوک شدن به سمیت دارویی
  • قرار گرفتن در معرض ویروس های هپاتیت

دیگر علائمی که می تواند در فرد وجود داشته باشد :

  • ادرار تیره کهربایی رنگ
  • تهوع و استفراغ
  • درد و تورم شکمی
  • خستگی و کسالت و بی قراری که اغلب همراه با بیماری مزمن کبدی می باشد

اندازه گیری و بررسی نوزادان مبتلا به یرقان (زردی) به عنوان مراقبت های پزشکی استاندارد در نظر گرفته شده است.

همچنین تست های بیلی روبین در زمان احتمال ابتلای (و یا مبتلا بودن) فرد به آنمی همولیتیک نیز درخواست می شود. در این صورت، این تست اغلب همراه با آزمایش های دیگری برای ارزیابی همولیز انجام می گیرد مانند آزمایش شمارش کامل سلول های خونی (CBC)، شمارش رتیکولوسیت، هاپتوگلوبین و تست LDH .

 

تفسیر نتایج آزمایش بیلی روبین چگونه است ؟

بزرگسالان و کودکان

بیلی روبین توتال افزایش یافته که عمدتاً بیلی روبین غیر کونژوگه (ایندایرکت) می باشد می تواند نتیجه ی :

  • آنمی همولیتیک یا پرنیشیوز (pernicious anemia)
  • واکنش انتقال خون (Transfusion reaction)
  • سیروز (Cirrhosis)
  • یک وضعیت ارثی نسبتاً مشترک به نام سندروم گیلبرت (ژیلبرت)، به خاطر سطوح پایین آنزیم سازنده ی بیلی روبین کونژوگه.

اگر بیلی روبین کونژوگه (مستقیم یا دایرکت) بیشتر از بیلی روبین غیر کونژوگه (غیر مستقیم یا ایندایرکت) باشد، معمولاً مشکلی مرتبط با کاهش حذف بیلی روبین توسط سلول های کبدی وجود دارد. برخی از این شرایط که می توانند علت آن باشند شامل :

  • هپاتیت ویروسی (Viral hepatitis)
  • واکنش های دارویی (Drug reactions)
  • بیماری کبد الکلی (Alcoholic liver disease)

بیلی روبین کونژوگه (دایرکت) در زمان انسداد مجاری صفراوی بیشتر از بیلی روبین غیر کونژوگه (ایندایرکت) افزایش خواهد یافت. برای مثال در وضعیت های زیر :

  • سنگ های صفراوی موجود در مجاری صفراوی
  • تومورها
  • زخم مجاری صفراوی

اختلالات ارثی نادری که می تواند باعث متابولیسم غیر طبیعی بیلی روبین شود مانند سندروم روتور (Rotor)، سندروم دوبین-جانسون (Dubin-Johnson) و سندروم کریگر-نجار (Crigler-Najjar)، همچنین آن ها می توانند باعث افزایش سطوح بیلی روبین شوند.

به طور کلی سطوح پایین بیلی روبین جای نگرانی ندارد و بررسی نخواهد شد.

نوزادان

سطح افزایش یافته ی بیلی روبین در نوزادان می تواند موقت باشد و طی چند روز تا 2 هفته به صورت خود به خود بهبود یابد. هرچند، اگر سطح بیلی روبین بالاتر از آستانه ی بحرانی باشد و یا به سرعت افزایش یابد، جستجو کردن علت آن برای اتخاذ درمان مناسب ضروری می باشد. افزایش غلظت بیلی روبین می تواند نتیجه ی افزایش تخریب گلبول های قرمز به خاطر این موارد باشد :

  • ناسازگاری خونی میان مادر و نوزاد
  • برخی از عفونت های مادرزادی
  • کمبود اکسیژن (هیپوکسی)
  • بیماری هایی که می توانند بر کبد تأثیر گذارند

در بیشتر این شرایط، فقط بیلی روبین غیر کونژوگه (ایندایرکت) افزایش می یابد. بیلی روبین کونژوگه (دایرکت) افزایش یافته در شرایط نادر هپاتیت نوزادان (neonatal hepatitis) و انسداد مجاری صفراوی (آترزی صفراوی biliary atresia) دیده می شود. آترزی صفراوی نیازمند عمل جراحی برای جلوگیری از آسیب کبدی می باشد.

 

نکته ی دیگری هست که باید در مورد تست بیلی روبین بدانم ؟

اگرچه بیلی روبین غیر کونژوگه می تواند برای رشد مغز در نوزادان، سمی باشد (تا سن 2 الی 4 هفته ای) ولی این خطر برای کودکان بزرگتر و بزرگسالان وجود ندارد. در کودکان بزرگتر و بزرگسالان، سد خونی – مغزی رشد بیشتری داشته و از ورود بیلی روبین به سلول های مغزی جلوگیری می کند. با این حال، در صورت وجود بیلی روبین افزایش یافته باید سریعاً به بررسی و درمان آن پرداخت.

به صورت طبیعی بیلی روبین در ادرار یافت نمی شود. اگرچه، بیلی روبین کونژوگه محلول در آب بوده و در صورتی که نتواند وارد صفرا شود، ممکن است از طریق ادرار از بدن دفع گردد. وجود مقادیر بیلی روبین قابل اندازه گیری در ادرار معمولاً نشانه ی انسداد مجاری صفراوی یا کبدی، هپاتیت و یا دیگر شکل های آسیب کبدی بوده و می تواند در اوایل بیماری قابل تشخیص باشد؛ به همین خاطر، آزمایش بیلی روبین به عنوان بخشی از تست نواری آزمایش معمول ادرار (آنالیز ادرار) در نظر گرفته شده است (اطلاعات بیش تر : تست بیلی روبین ادرار)

غلظت بیلی روبین در مردان نسبت به زنان، اندکی بالاتر است. آمریکایی آفریقایی ها به طور معمول غلظت بیلی روبین پایین تری نسبت به غیر آمریکایی آفریقایی ها نشان می دهند. ورزش شدید می تواند باعث افزایش سطوح بیلی روبین گردد.

داروهایی که می تواند سطح بیلی روبین توتال را کاهش دهد شامل باربیتورات ها (barbiturates)، کافئین، پنی سیلین و دوزهای بالای سالیسیلات ها می باشند. داروی آتازاناویر (atazanavir) سطح بیلی روبین غیر کونژوگه (ایندایرکت) را افزایش می دهد.

 

سوالات متداول

1 : آیا برخی از افراد در معرض خطر ژنتیکی بیشتری برای داشتن سطح بیلی روبین غیر طبیعی هستند ؟

پاسخ : چندین بیماری ارثی مزمن افزایش دهنده ی سطح بیلی روبین در خون وجود دارد که شامل سندروم گیلبرت (ژیلبرت)، سندروم دوبین جانسون، سندروم روتور و سندروم کریگلر نجار می باشد. سه مورد اول معمولاً شرایط خفیف و مزمن هستند که می توانند در شرایط خاص بدتر شوند ولی در حالت کلی باعث مشکلات سلامتی قابل توجهی نمی باشند. برای مثال، سندروم گیلبرت بسیار شایع بوده (حدود 1 در 6 نفر این اختلال ژنتیکی را دارد) اما معمولاً افراد مبتلا به سندروم گیلبرت، بیلی روبین افزایش یافته ندارند. سندروم کریگلر نجار جزء بیماری های ارثی شدید قرار دارد و نسبتاً نادر بوده و برخی از افراد مبتلا به این سندروم ممکن است بمیرند.

مطالب مرتبط :

 

ترجمه شده از سایت Labtestsonline دات org توسط Moein برای وب سایت آزمایشگاه اطلس

Last Update : February 2019

 

حتما ببینید

تست آلبومین

تست آلبومین چیست ؟ همچنین این تست با نام ALB نیز شناخته می شود و …

error: Content is protected !!